Το παιχνίδι και ο πολιτισμός συνδέουν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Η πολιτιστική εμπειρία αρχίζει με την δημιουργική ζωή πoυ πρωτοεκδηλώνεται στο παιχνίδι. Για να υπάρξει όμως το παιχνίδι πρέπει να υπάρξει αυτός ο ενδιάμεσος χώρος για τον οποίο έχει μιλήσει ο Donald Winnicott.
Η μητέρα προσαρμόζεται στις ανάγκες του βρέφους ή του παιδιού της και αυτή η προσαρμογή δημιουργεί στο παιδί την πεποίθηση ότι η μητέρα είναι αξιόπιστη και συνεπώς ότι και οι άλλοι άνθρωποι θα είναι αξιόπιστοι. Στην αρχή αναπτύσσεται μία ατμόσφαιρα εμπιστοσύνης, όταν η μητέρα μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε να εξαρτηθεί το βρέφος από εκείνη, για παράδειγμα με το θηλασμό. Αυτές οι εμπειρίες δημιουργούν στο βρέφος μια αίσθηση παντοδυναμίας την οποία έχει ανάγκη σε αυτήν την αρχική φάση της ζωής τους.  Στα παιδιά που δεν είχαν ποτέ την εμπειρία αυτών των πρώτων ψυχικών εξερευνήσεων (ίσως γιατί η μητέρα τους σε αυτήν την πρώιμη περίοδο δεν ήταν ψυχικά διαθέσιμη) υπάρχουν κενά στην αναπαράσταση του προλεκτικού σύμπαντός τους.
Η εμπιστοσύνη στην μητέρα είναι που δημιουργεί μια δυνατότητα για παιχνίδι απ” όπου ξεπηδάει η έννοια του μαγικού που προέρχεται από την αίσθηση παντοδυναμίας του βρέφους (D.Winnicott, 1971).

Αυτός ο ενδιάμεσος χώρος λοιπόν που ψυχικά αναπτύσσεται μεταξύ της μητέρας και του βρέφους,  στη συνέχεια γίνεται χώρος χωρισμού: το βρέφος αρχίζει να αντιλαμβάνεται τη μητέρα σαν «μη εγώ», δηλαδή σαν κάτι ξεχωριστό από εκείνο. Άρα αρχίζει να καταλαβαίνει ότι υπάρχουν αντικείμενα και φαινόμενα έξω από τον παντοδύναμο έλεγχο του. Αν λοιπόν υπάρξουν ερεθίσματα, το βρέφος ή το παιδί αρχίζει να ζει δημιουργικά και να χρησιμοποιεί πραγματικά αντικείμενα (εκτός της μητέρας).  Συνεπώς η περιοχή χωρισμού αποτελεί τον χώρο όπου το βρέφος, το παιδί, ο έφηβος ή ο ενήλικας μπορεί δημιουργικά να γεμίσει με παιχνίδι που με τον καιρό γίνεται η απόλαυση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Γίνεται λοιπόν ξεκάθαρο ότι για να υπάρξει δυνατότητα για πολιτιστική εμπειρία θα πρέπει να έχει υπάρξει αυτός ο χώρος και ο χρόνος όπου η μητέρα που μέχρι τότε προσαρμοζόταν απόλυτα στις ανάγκες του βρέφους της από αγάπη θα αρχίσει να μειώνει τον βαθμό της προσαρμογής τόσο λόγω της δικής της απεμπλοκής από έναν υψηλό βαθμό ταύτισης με το βρέφος της όσο και γιατί αντιλαμβάνεται την καινούργια ανάγκη του βρέφους να είναι αυτή πια ένα ξεχωριστό φαινόμενο (D.winnicott, 1956, 1971).

Η αρκετά καλή λοιπόν μητρική φροντίδα επιτρέπει αρχικά στο βρέφος να έχει την αυταπάτη λόγω της παντοδυναμίας του, ότι αυτό που δημιουργεί, υπάρχει πραγματικά. Στη συνέχεια η αρκετά καλή μητρική φροντίδα πρέπει να διαλύσει την αυταπάτη αυτή για να μπορέσει το παιδί να αναπτυχθεί ψυχικά.  Πιο συγκεκριμένα, καθώς το βρέφος μεγαλώνει επέρχεται η διεργασία διάλυσης της αυταπάτης· εφόσον το παιδί δε νιώθει πια συγχωνευμένο με τη μητέρα και αντιλαμβάνεται ότι δεν ελέγχει τα φαινόμενα που το περιβάλλουν. Σε αυτό  το φαινόμενο της αυταπάτης βασίζεται η μύηση στην εμπειρία, που είναι απαραίτητη για το παιδί.
Η αποδοχή όμως, αυτή της πραγματικότητας δεν ολοκληρώνεται ποτέ πλήρως. Υπάρχει πάντα δηλαδή μία πίεση προς την κατεύθυνση της σύνδεσης της εξωτερικής (αυτά που συμβαίνουν έξω από εμάς) με την εσωτερική (ψυχική) πραγματικότητα. Έτσι λοιπόν δημιουργείται η ενδιάμεση (μεταξύ εξωτερικής και εσωτερικής πραγματικότητας) περιοχή της εμπειρίας.
Όταν το παιδί παίζει βρίσκεται σε αυτή την περιοχή και έτσι χάνεται μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας με σκοπό να ανακουφιστεί από την πίεση που δημιουργεί η αποδοχή της πραγματικότητας. Μέσα από το παιχνίδι δημιουργεί ένα φανταστικό κόσμο σε μία προσπάθεια να κατανοήσει τον πραγματικό του κόσμο.
Τι γίνεται όμως με τον ενήλικα;  και ο ενήλικας «παίζει» σε αυτή την ενδιάμεση περιοχή με τις τέχνες, τη θρησκεία, το δημιουργικό επιστημονικό έργο.

Ο Freud μας λέει: «Η πλέον προσφιλής και εντατική απασχόληση του παιδιού είναι το παιχνίδι, ίσως μπορούμε να πούμε ότι κάθε παιδί, όταν παίζει, συμπεριφέρεται σαν ποιητής, καθώς φτιάχνει τον δικό του κόσμο. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι το παιδί δεν παίρνει αυτό τον κόσμο στα σοβαρά, αντιθέτως αντιμετωπίζει το παιχνίδι του με απόλυτη σοβαρότητα και αναλώνει σε αυτό μεγάλα ποσά συναισθήματος. Το παιδί, παρόλη τη συναισθηματική επένδυση, ξέρει πολύ καλά να διαχωρίζει τον κόσμο του παιχνιδιού από την πραγματικότητα, και του αρέσει να συνδέει τα φανταστικά αντικείμενα και τις συνθήκες που επινοεί με απτά και ορατά αντικείμενα του πραγματικού κόσμου.» (Freud, 1907)

Αν σκεφτούμε λοιπόν τις τέχνες βλέπουμε ξεκάθαρα την ανάγκη του ενήλικα να επαναλάβει, με οδηγό το συναίσθημα, αυτή την κατασκευή φανταστικών κόσμων που όμως αντιμετωπίζει με μεγάλη σοβαρότητα και διαχωρίζει από την πραγματικότητα. Η ανικανότητα για φαντασία σημαίνει αποκλεισμό από την ανθρώπινη κουλτούρα. Στην ίδια λογική ο Vandenberg (1986) αναφέρει ότι το να είναι κανείς άνθρωπος και να ζει με τρόπο που έχει νόημα μέσα στον πολιτισμό του, απαιτεί να ζει μέσα σε ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο και αφηρημένο σύστημα, το οποίο είναι σε μεγάλο βαθμό φανταστικό.

Καθώς ο άνθρωπος μεγαλώνει παύει όμως να παίζει, παραιτείται φαινομενικά από την ηδονή που αντλούσε από το παιχνίδι. «Ωστόσο όποιος γνωρίζει την ψυχική ζωή του ανθρώπου, ξέρει ότι δεν υπάρχει κάτι πιο δύσκολο από το να παραιτηθεί κανείς από μια ηδονή από τη στιγμή που την έχει γνωρίσει. Στην ουσία λοιπόν δεν μπορούμε να παραιτηθούμε από τίποτα απλώς ανταλλάσσουμε το ένα με το άλλο και ότι μοιάζει να συνιστά παραίτηση είναι στην πραγματικότητα ένα υποκατάστατο.» (Freud, 1907)
Έτσι ο άνθρωπος που ενηλικιώνεται και παύει να παίζει δεν εγκαταλείπει τίποτα άλλο παρά τη σύνδεση με τα πραγματικά αντικείμενα• αντί να παίζει φαντασιώνεται, ονειροπολεί για να  καταλήξει στην τέχνη και την απόλαυση που αυτή προσφέρει.

Sigmund Freud (1907) Ο Ποιητής και η Φαντασίωση. Πλέθρον, 2011

Donald Winiccott (1971) Το Παιδί, το Παιχνίδι και η Πραγματικότητα. Καστανιώτης, 2000

Donald Winiccott (1958) Από την Παιδοψυχιατρική στην Ψυχανάλυση. Καστανιώτης, 2002

Ann Cattanach (1994) Θεραπεία μέσω του Παιχνιδιού. Σαββάλας, 2003

Οι οικονομικές κρίσεις πάντα συνδέονται με κρίση και στην κοινωνία. Όλα είναι τόσο ρευστά και παράλογα γύρω μας που νιώθουμε σαν να μην έχουμε από πού να κρατηθούμε. Στο ψυχισμό του ανθρώπου, από την πρώτη φάση της ζωής του ακόμα, είναι απαραίτητο για μια ομαλή συναισθηματική ανάπτυξη και εξέλιξη, να έχει κρατήματα: δηλαδή σταθερά μηνύματα που παίρνει από το περιβάλλον του τα οποία συγκροτούν ένα υποστηρικτικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο μπορεί να νιώσει ασφάλεια. Έτσι αναπτύσσεται το παιδί σε έναν συγκροτημένο ενήλικα. Αντιθέτως, όταν οι γονείς δεν αποπνέουν εμπιστοσύνη και το παιδί νιώθει τον κόσμο γύρω του απειλητικό, τότε αποσύρεται και κλείνεται στον εαυτό του, η διάθεση για εξερεύνηση του κόσμου σταματάει και το παιδί μοιάζει σα χαμένο. Σα χαμένοι είμαστε όλοι μας πλέον, χωρίς κρατήματα…

Κάποιοι άνθρωποι βλέπουν σα διέξοδο να φύγουν από τη χώρα, προσδοκώντας να βρουν κάπου αλλού μεγαλύτερη ασφάλεια και μια φροντιστική κοινωνία. Το πώς όμως αντιλαμβανόμαστε τη μετανάστευση δεν έχει να κάνει μόνο με την εξωτερική πραγματικότητα αλλά και με τον εσωτερικό μας κόσμο. Το ποιά είναι η σχέση ενός ανθρώπου με την ιστορία του, τις ρίζες του και το πώς όλα αυτά έχουν μεταφερθεί σε αυτόν, μέσα από τα οικογενειακά του βιώματα, έχει σημασία στον αν θα πάρει την απόφαση να φύγει.

Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν ήταν παιδιά, οι γονείς τους δεν μπόρεσαν να αφουγκραστούν τις παιδικές τους ανάγκες με αποτέλεσμα να μεγαλώνουν με ένα συναίσθημα μοναξιάς, σαν να μην ανήκουν σε αυτήν την οικογένεια η οποία δεν μπόρεσε να σχετιστεί μαζί τους. Πώς λοιπόν να νιώσουν ότι ανήκουν σε έναν τόπο και πώς να νιώσουν ότι η σχέση με αυτόν είναι σημαντική;

Οι γονείς μέσα από το δεσμό με τα παιδιά τους, τους μεταφέρουν το συναίσθημα ότι έχουν μια οικογένεια με μια ιστορία, που έχει μία συνέχεια και συνδέεται με έναν τόπο, με τις παραδόσεις και την κουλτούρα του. Όταν δεν έχει εσωτερικευθεί τίποτα από αυτά είναι πολύ πιθανό η ανάγκη για μετακίνηση να είναι έντονη γιατί οι άνθρωποι ψάχνουν να ανήκουν κάπου και ελπίζουν ότι το συναισθηματικό κενό που νιώθουν στη χώρα τους δεν θα το πάρουν μαζί τους όταν φύγουν από αυτήν…

Φυσικά κάθε περίπτωση είναι διαφορετική. Όμως, ακούγοντας όλο και πιο συχνά ανθρώπους που αν και είναι εξοικειωμένοι με το εξωτερικό, στην προσπάθεια να οργανώσουν τη ζωή τους, δεν είναι το πρώτο που επιλέγουν η μετακίνηση σε άλλη χώρα, αναρωτιέται κανείς μήπως τελικά η σύνδεση με την προσωπική τους ιστορία, και κατά συνέπεια και με την ιστορία του τόπου τους που τους εμπλουτίζει και τους εμψυχώνει, είναι πιο ισχυρή κινητήρια δύναμη στον αγώνα της ζωής από τις πρακτικές δυσκολίες της εξωτερικής πραγματικότητας.

Η έννοια της επιθετικότητα έχει αρνητική σημασία για την κοινωνία μας και μας φέρνει στο μυαλό επιθετικές και παραβατικές συμπεριφορές. Έχει σημασία να προσπαθήσουμε να αποσυνδέσουμε την έννοια της επιθετικότητας από την εκδηλούμενη επιθετική συμπεριφορά για να κατανοήσουμε ότι εκτός από μία αντίδραση στη ματαίωση, η επιθετικότητα είναι και βασική πηγή ενέργειας του ατόμου. Τη σημασία της επιθετικότητας τη συναντάμε αν παρατηρήσουμε και προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη στάση των μικρών παιδιών.

Σύμφωνα με τον Donald Winnicott (παιδίατρος-ψυχαναλυτής), επιθετικότητα υπάρχει πριν από την απαρτίωση της προσωπικότητας (μωρό κλωτσάει στη μήτρα, μασάει τη θηλή του μαστού). Η επιθετικότητα λοιπόν στην αρχή είναι συνώνυμη της κινητικής δραστηριότητας άρα της σωματικής λειτουργίας.

Για παράδειγμα τα βρεφικά χτυπήματα οδηγούν στην ανακάλυψη του κόσμου που δεν συμπίπτει με τον εαυτό του βρέφους και έτσι ξεκινάνε οι σχέσεις με τα εξωτερικά αντικείμενα. Έτσι η επιθετικότητα οδηγεί το βρέφος που αρχικά αντιλαμβάνεται το περιβάλλον σαν μία προέκταση
του εαυτού του, στην καθιέρωση ενός σαφούς διαχωρισμού ανάμεσα στον εαυτό και στον μη εαυτό δηλαδή το βρέφος αρχίζει να νιώθει ότι είναι μια, ξεχωριστή από το περιβάλλον του, οντότητα. Αυτό λοιπόν που σύντομα θα γίνει επιθετική συμπεριφορά, στην αρχή δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια απλή παρόρμηση που οδηγεί στην κίνηση και την εξερεύνηση.

Επομένως η επιθετικότητα συμβάλλει στη συγκρότησης του ψυχισμού του παιδιού δηλαδή σταδιακά το παιδί αρχίζει να διαχειρίζεται τον εσωτερικό του κόσμο, να τον διαφοροποιεί από τον εξωτερικό κόσμο και να γνωρίζει τα αντικείμενα.

Μέσα από την επιθετικότητα το ζωηρό παιδί αποφορτίζεται και ανακουφίζεται ενώ το συνεσταλμένο παιδί έχει την τάση να βρίσκει την επιθετικότητα, όχι στον εαυτό του αλλά κάπου αλλού. Το αποτέλεσμα είναι ότι το ζωηρό παιδί ανακαλύπτει ότι η εκδηλωμένη εχθρότητα είναι
περιορισμένη και αναλώσιμη ενώ το συνεσταλμένο παιδί δεν φτάνει ποτέ σε κάποια ικανοποιητική αποφόρτιση αλλά συνεχίζει να αναμένει κάποια δυσκολία. Επίσης μερικά συνεσταλμένα παιδιά τείνουν να νομίζουν ότι οι δικές τους επιθετικές παρορμήσεις οι οποίες έχουν απωθηθεί προέρχονται από τους άλλους, με αποτέλεσμα να νιώθουν συνέχεια ότι απειλούνται.

Χρειάζεται αρκετός χρόνος στο βρέφος και στο παιδί για να κυριαρχήσει στις επιθετικές του παρορμήσεις και να τις ελέγξει χωρίς να χάσει την ικανότητα να γίνεται επιθετικό όταν πρέπει.

Όταν είναι επαρκής πια η απαρτίωση του εγώ, ώστε το παιδί να μπορεί να εκτιμήσει τη μητρική μορφή τότε μέρος της επιθετικότητας αλλάζει μορφή και θα εκφράζεται πλέον σαν θλίψη ή σαν ενοχή για τη ζημιά που έγινε στο αγαπημένο πρόσωπο σε περιόδους αναστάτωσης.

Η ενοχή μπορεί να είναι ανεκτή μόνο με τη ζωντανή παρουσία μιας μητέρας και ενός πατέρα που του δίνουν δυνατότητες επανόρθωσης. Μέσω αυτής της διαδικασίας μεγάλο μέρος της επιθετικότητας αρχίζει να μετασχηματίζεται σε κοινωνικές δραστηριότητες οδηγώντας ομαλά το παιδί σε υγιή κοινωνική ζωή.

Το παιδί αρχίζει να διαχειρίζεται τον εσωτερικό και τον εξωτερικό του κόσμο αφήνοντας μεταξύ τους τον ενδιάμεσο χώρο του παιχνιδιού και του ονείρου.

Γνωρίζουμε ότι η μεγαλύτερη ανάγκη των ανθρώπων και το δυσκολότερο κατόρθωμα είναι να ανακαλύψουν το νόημα της ζωής. Κανείς δεν κατανοεί το νόημα της ζωής του ξαφνικά. Η σοφία δομείται βήμα -βήμα και μέσα από τις εμπειρίες μας στον κόσμο. Κατά συνέπεια, δε μπορούμε να περιμένουμε το μυαλό των παιδιών μας, να λειτουργεί όπως το δικό μας, ούτε να θέλουμε να δεχτούν αυτά που τους υπαγορεύουμε από τις εμπειρίες μας ως δεδομένα, γιατί και αυτά έχουν την ανάγκη να ακολουθήσουν τη δική τους πορεία προς την ώριμη κατανόηση του εαυτού τους και του κόσμου. Μπορούμε όμως να τα βοηθήσουμε να βρουν το νόημα της δικής τους ζωής.

Το παραμύθι και οι λαϊκές ιστορίες αναπτύσσουν τη συναισθηματική νοημοσύνη των παιδιών, δηλαδή την ικανότητα κατανόησης των ψυχικών καταστάσεων και των ψυχικών δοκιμασιών που περιγράφουν. Το παραμύθι, επειδή είναι ένας κόσμος φανταστικός, δημιουργεί το περιθώριο στα παιδιά να αφεθούν σε κομμάτια του ψυχισμού τους που έξω από το παραμύθι μπορεί να φαντάζουν απειλητικά ή απίθανα. Για παράδειγμα, το τέρας του εκάστοτε παραμυθιού μπορεί να είναι ένας χαρακτήρας με τον οποίο ένα θυμωμένο παιδί να ταυτιστεί για να εκτονώσει το θυμό του. Εξίσου, μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτό το χαρακτήρα για να προβάλει επάνω του τα στοιχεία κάποιου προσώπου απ’ την πραγματική του ζωή, προσώπου που εμφανίζεται στο παιδί ως απειλητικό.

Μέσα από το παραμύθι και τη φαντασία, λοιπόν, δίνεται η δυνατότητα στο παιδί να παλέψει με το τέρας και να το νικήσει, κάτι που δεν θα μπορούσε ίσως να κάνει στην καθημερινότητά του. Δεν είναι δε τυχαίο που στη φαντασία καταφεύγουν εντονότερα παιδιά με δυσκολία να βάλουν τα συναισθήματά τους ξεκάθαρα σε λέξεις, είτε γιατί έχουν λεκτικές δυσκολίες, είτε γιατί θα τους ήταν συναισθηματικά δύσκολο να μιλήσουν με ειλικρίνεια για το πώς αισθάνονται. Το παιδί μπορεί να είναι και να κάνει ό,τι θέλει μέσα σε ένα παραμύθι, αλλά, το κυριότερο να συνδεθεί και να παίξει με τον αφηγητή του!

Το παιδί χρειάζεται να μάθει να αντιμετωπίζει αυτό τον πολύπλοκο κόσμο μέσα στον οποίο ζει. Εδώ, σε αυτό το σημείο, τα παραμύθια μπορούν να του δώσουν ιδέες για το πώς να το κάνει αυτό, χωρίς να έχουν τη φόρτιση των λόγων που έρχονται από τους γονείς και ακούγονται με τη μορφή κατήχησης. Για παράδειγμα, δεν έχει νόημα να προσπαθούμε να κάνουμε τα παιδιά μας να πιστέψουν ότι οι άνθρωποι είναι έμφυτα καλοί διότι τα παιδιά ξέρουν ότι τα ίδια δεν είναι πάντοτε καλά κι ότι συχνά, ακόμη και όταν είναι καλά, θα προτιμούσαν να μην είναι. Αυτό λοιπόν αντιφάσκει με όσα λένε οι γονείς και επομένως κάνει το παιδί να βλέπει τον εαυτό του σαν τέρας. Στα περισσότερα παραμύθια το κακό δε στερείται ελκυστικών στοιχείων. Για παράδειγμα, το κακό συχνά συμβολίζεται από το δράκο ή το δυνατό γίγαντα, τη δύναμη της μάγισσας ή την πανούργα βασίλισσα. Μάλιστα πολλές φορές προσωρινά υπερισχύει, όπως οι μοχθηρές αδερφές της σταχτοπούτας. Υπάρχει όμως η πεποίθηση ότι με το να κάνεις κακό δεν κερδίζεις και γι΄ αυτό ο κακός βγαίνει πάντα χαμένος.

Με απλά λόγια, το παραμύθι παίρνει πολύ σοβαρά τα άγχη και διλήμματα του παιδιού και απευθύνεται άμεσα σε αυτά. Για παράδειγμα θέτουν το πρόβλημα επιθυμίας για αιώνια ζωή, τελειώνοντας μερικές φορές ως εξής:

Αν δε πέθαναν, ζουν ακόμα

ή κλείνουν με τη φράση:

Και έζησαν αυτοί καλά
και εμείς καλύτερα.

Δεν ξεγελούν, έτσι, το παιδί ότι η αιώνια ζωή είναι δυνατή αλλά υποδεικνύουν ότι ο μόνος τρόπος να ανακουφιστούμε από τον πόνο στη γη είναι η δημιουργία ενός ικανοποιητικού δεσμού με κάποιον άλλο. Αυτός ο δεσμός μπορεί να νικήσει το φόβο του θανάτου. Επιπλέον μεταδίδεται το μήνυμα ότι αυτό το τέλος δεν είναι εφικτό, αν μείνει αιωνίως προσκολλημένο στη μητέρα του, παρ’ όλη την επιθυμία του για κάτι τέτοιο.

Η δομή των παραμυθιών δίνει στο παιδί υλικό με εικόνες που προσφέρουν νέες διαστάσεις στη φαντασία του, τις οποίες στην πραγματικότητα θα ήταν δύσκολο να ανακαλύψει μόνο του. Με αυτές τις εικόνες το παιδί μπορεί να ονειροπολήσει και να προσανατολιστεί καλύτερα στη ζωή του. Επιπλέον, τα παραμύθια προσπαθούν να μεταδώσουν με ποικίλους τρόπους το εξής μήνυμα: ο αγώνας εναντίων σοβαρών δυσκολιών στη ζωή είναι αναπόφευκτος, καθώς είναι ουσιαστικό κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης, όμως αν κανείς δε λιγοψυχήσει, τότε καταφέρνει να νικήσει όλα τα εμπόδια και στέφεται νικητής. Για παράδειγμα, στο « ο Τζακ και η φασολιά», ο Τζακ κλέβει το θησαυρό του γίγαντα και με αυτό τον τρόπο δίνει στο παιδί την ελπίδα ότι ακόμη και ο πιο ταπεινός μπορεί να πετύχει στη ζωή. Άλλωστε σε τι χρησιμεύει να γίνει κανείς κακός, όταν νοιώθει τόσο ασήμαντος που φοβάται ότι δε θα καταφέρει τίποτα στη ζωή του;

Τέλος, ελάχιστα πράγματα μπορεί να κάνει ένα παιδάκι μόνο του, και αυτό το απογοητεύει τόσο πολύ που μπορεί να παραιτηθεί απελπισμένο. Το παραμύθι όμως αποτρέπει κάτι τέτοιο, εφόσον δίνει αξία και στο παραμικρό επίτευγμα, δείχνοντας ότι οι πιο θαυμαστές συνέπειες μπορεί να προκύψουν από αυτό. Το να βοηθήσει ένα ζώο ή να βοηθηθεί από αυτό (παπουτσωμένος γάτος), το να μοιραστεί ένα κομμάτι ψωμί με έναν ξένο ( η χρυσή χήνα), το να βρει ένα λυχνάρι ( ο Αλαντίν και το λυχνάρι), το να δείξει υπομονή και πίστη σε κάτι που φαίνεται απεχθές και δύσκολο ( πρίγκιπας βάτραχος), είναι μικρά, ασήμαντα γεγονότα που όμως οδηγούν σε μεγάλα πράγματα! Έτσι το παραμύθι ενθαρρύνει το παιδί να εμπιστεύεται ότι τα μικρά επιτεύγματά του είναι σημαντικά και ας μην μπορεί να το καταλάβει για την ώρα, ώστε να έχει πίστη στις δυνατότητές του και να μη νιώθει ηττημένο στις απογοητεύσεις.

Το παραμύθι λοιπόν διδάσκει στο παιδί ότι αυτό που χρειάζεται σε αυτό το στάδιο της ανάπτυξής του να ξέρει είναι ότι: το να επιτρέπει στη φαντασίωσή του να το κυριεύει για ένα διάστημα δεν είναι καταστροφικό, αρκεί να μην παραμένει διαρκώς αιχμαλωτισμένο σε αυτήν. Στο τέλος της ιστορίας ο ήρωας επιστρέφει στην πραγματικότητα, η οποία είναι ευτυχισμένη αλλά χωρίς μαγεία…